De Nederlandse mkb-maakindustrie laat kansen liggen om de arbeidsproductiviteit te verhogen. Bij 8 op de 10 bedrijven is de inzet van data en sensoren nog onvoldoende doorontwikkeld. Daarnaast heeft 83% van de bedrijven onvoldoende inzicht in welke onderdelen van het productieproces zich lenen voor automatisering met AI. Hierdoor blijft de sprong in arbeidsproductiviteit uit. Dat blijkt uit het whitepaper “Productieautomatisering bij mkb-maakbedrijven”. De centrale conclusie: bedrijven zijn in beweging, maar missen houvast om echt door te pakken. Ze willen kortom vooruit, maar missen richting.
Er wordt gewerkt aan de inzet van data en sensoren in het productieproces, maar toepassingen zijn, volgens het onderzoek, vaak beperkt en onvoldoende doorontwikkeld.
Daarnaast heeft het overgrote deel van de mkb-maakbedrijven nog onvoldoende inzicht in welke onderdelen van het productieproces zich lenen voor automatisering met AI. Juist dat remt de noodzakelijke groei in arbeidsproductiviteit.
Ondernemers hebben vooral behoefte aan concrete voorbeelden, praktische stappenplannen en ondersteuning bij investeringskeuzes. De bereidheid om te digitaliseren groeit, maar zonder duidelijke richting blijft impact uit.
‘Kleine, haalbare stappen’
Het onderzoek, dat is uitgevoerd door Midpoint Brabant, Rewin, FME, Koninklijke Metaalunie en Fontys Hogeschool, maakt duidelijk dat mkb-maakbedrijven steeds vaker kiezen voor kleine, haalbare stappen in plaats van grootschalige trajecten.
Procesinnovatie in productie en de inzet van AI en technologie waarbij medewerkers vanaf het begin worden meegenomen, zijn de sleutel volgens het onderzoek.
“Die aanpak werkt, maar de tijd dringt. Internationale ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op. Zonder versnelling dreigt de Nederlandse maakindustrie terrein te verliezen.”
“Waar lopen mkb-bedrijven in de maakindustrie tegenaan? Wat zijn hun behoeften? En wat is het toekomstperspectief voor de mkb-maakindustrie in Midden- , West- en Oost-Brabant?”, zijn vragen die het onderzoek stelde.
‘Verwacht niet direct alles’
“Het is goed om je verwachtingen bij te stellen als het om robotisering gaat”, stelt Janwillem Verschuuren, directeur/eigenaar van metaalbedrijf De Cromvoirtse uit Oisterwijk.
“Vaak verwachten mensen 150%. Stel ze bij naar 80%. Implementeer je robot en voer in de loop van de tijd verbeteringen door. Zo werk je geleidelijk toe naar 100%.”
Hij reageert hiermee op de grote stappen die zijn bedrijf zelf de afgelopen jaren heeft gezet op het gebied van automatisering en robotisering.
Tot concrete actieplannen komen
In Midden-Brabant hebben de afgelopen twee jaar al meer dan 60 bedrijven de stap gezet via het Lerende Netwerken voor Open Innovatie, onderdeel van het programma Slimmer Werken van Midpoint Brabant.
“In dit netwerk bundelen maakbedrijven, onderwijs en experts hun krachten om tot concrete actieplannen te komen voor productieautomatisering,” zegt Petra Mouthaan, programmamanager Slimmer Werken bij Midpoint Brabant.
“Door technologische én sociale innovaties te combineren, leren bedrijven hun productiviteit te verhogen, met aandacht voor processen, technologie en mensen.”
“We jagen de ontwikkeling van nieuwe digitale vaardigheden en het verandervermogen van organisaties aan. Het doel is duidelijk: structureel hogere arbeidsproductiviteit.”
‘Onderwijs speelt sleutelrol’
Om verdere groei te realiseren, zullen zowel kleine als grote maakbedrijven gericht moeten investeren in technologie, automatisering en de ontwikkeling van medewerkers. Onderwijs speelt hierin een sleutelrol, aldus het whitepaper.
“Onderzoek van de OESO benadrukt dat de kwaliteit van onderwijs een directe en positieve invloed heeft op arbeidsproductiviteit.
Juist door te investeren in kennis, innovatie en samenwerking kan de maakindustrie nog slimmer werken en haar arbeidsproductiviteit verhogen en concurrentiekracht versterken.”
Whitepaper sluit aan bij TNO-rapport
Dit onderzoek sluit tevens aan bij het recent verschenen TNO‑rapport.
Hierin wordt geconcludeerd dat robotisering en automatisering cruciaal zijn voor het toekomstbestendig maken van de Nederlandse maakindustrie.
“Waar TNO de landelijke urgentie schetst, laat dit regionale onderzoek zien hoe mkb‑bedrijven via leren in de praktijk, samenwerking en stapsgewijze toepassing daadwerkelijk stappen zetten in productieautomatisering.”
Het nu gepresenteerde whitepaper schetst, als vervolg op een marktstudie uit 2024, een “actueel en scherp beeld van de stand van zaken binnen de Brabantse maakindustrie”.
Input is verzameld via een brede survey onder mkb-maakbedrijven en tijdens het event Dark Factory: droom of nachtmerrie?, waar ondernemers en experts samen kansen en knelpunten verkenden.
Naar concrete actie
Midpoint Brabant raadt aan om het whitepaper te downloaden en te lezen.
“Laat je verder inspireren door praktijkcases van maakbedrijven via het programma Slimmer Werken.”
“Bezoek bovendien het seminar AI-assistenten en AI-toepassingen in de productieomgeving.” Dit wordt op 21 mei 2026 gehouden bij Gate2 in Gilze en Rijen.
