Circulair staal. De term staat in steeds meer bestekken en rapporten. Maar wat betekent het precies? En is het hetzelfde als gerecycled staal? Nee, dat is het niet. Het verschil is belangrijk. Zeker als je staal inkoopt of verwerkt.
Wat is gerecycled staal?
Gerecycled staal is gemaakt van schroot. Oud staal wordt omgesmolten en weer bruikbaar gemaakt. Dat gebeurt al meer dan honderd jaar. Wereldwijd is meer dan 30% van al het geproduceerde staal al gemaakt van schroot. In Europa ligt dat aandeel nog hoger.
De meest gebruikte manier om schroot om te smelten is de elektrische boogoven, ook wel EAF (Electric Arc Furnace) genoemd. Daarin smelt een elektrische boog het schroot om tot nieuw staal.
De andere manier is de traditionele hoogoven (BF/BOF). Die gebruikt ijzererts en steenkool als grondstof. Dat is de zogenoemde primaire route. Gerecycled staal komt dus al lang voor in producten zoals wapeningsstaal, staafstaal en profielen. Maar gerecycled staal is nog geen circulair staal.
Wat is circulair staal precies?
Circulair staal gaat verder dan alleen hergebruik van schroot. Het draait om een systeem waarbij staal steeds opnieuw wordt gebruikt, zonder kwaliteitsverlies. En waarbij dat aantoonbaar is.
Circulair staal voldoet aan vijf voorwaarden:
1. Je weet waar het staal vandaan komt
Bij circulair staal is het schroot traceerbaar. Je weet welk oud staal erin zit, wat de samenstelling is en hoe vaak het al hergebruikt is. Dat is nodig voor kwaliteitscontrole en voor milieudocumentatie.
2. Het staal blijft in de kring
Het gaat niet alleen om schroot als input. Het systeem is zo opgezet dat staal aan het einde van zijn leven wordt teruggehaald en opnieuw wordt gebruikt. Dat vereist samenwerking in de keten en producten die je kunt demonteren.
3. De kwaliteit blijft goed
Bij gewone recycling kan staal verontreinigd raken. Dat komt door ongewenste metalen zoals koper, tin of molybdeen. Die tasten de sterkte aan. Circulair staal stelt hoge eisen aan de zuiverheid van het schroot om dat te voorkomen.
4. De CO2-uitstoot is laag en aantoonbaar
Een elektrische boogoven stoot veel minder CO2 uit dan een hoogoven. Maar dat is alleen waar als de elektriciteit groen is. Bij circulair staal moet je dat kunnen aantonen. De hele keten telt mee, ook het transport van het schroot.
5. Er is een officieel certificaat of EPD
Circulair staal is geen marketingterm. Producenten moeten het onderbouwen met een Environmental Product Declaration (EPD), conform ISO 14025. Of ze laten zich certificeren via programma’s als ResponsibleSteel of SteelZero.
Circulair staal van EECULAIR heeft bijvoorbeeld slechts een uitstoot van slechts 0,13 kg CO2 eq. Met dit staal heb je voordeel bij het regelen van vergunningen en subsidies.
Wat is het verschil in productie?
De tabel hieronder laat zien waar de twee routes van elkaar verschillen:
Kenmerk
Hoogoven (primair)
Elektrische boogoven (EAF)
Grondstof
IJzererts en steenkool
Schroot (80-100%)
CO2-uitstoot
Circa 2,0-2,2 ton per ton staal
Circa 0,4-0,6 ton per ton staal (bij groene stroom)
Energiebron
Kolen (fossiel)
Elektriciteit (kan groen zijn)
Traceerbaarheid
Beperkt
Mogelijk, afhankelijk van schrootbeheer
Geschikt voor circulair?
Nee
Ja, mits goed geregeld
De elektrische boogoven is de basis van circulair staal. Maar let op: ook een EAF die draait op grijze stroom en ongesorteerd schroot levert gerecycled staal op. Geen circulair staal.
Wat verandert er in Europa?
Er komen nieuwe regels die de markt veranderen. Drie ontwikkelingen zijn belangrijk:
· CBAM (vanaf 2026): Buitenlands staal met een hoge CO2-uitstoot krijgt een extra heffing bij invoer in de EU. Daardoor wordt Europees EAF-staal goedkoper vergeleken met staal uit landen zonder CO2-beprijzing.
· EU-taxonomie: Investeringen in staalproductie tellen alleen mee als duurzaam als de producent een duidelijk plan heeft om CO2-uitstoot te verlagen. Dat stuurt geld naar EAF-fabrieken en nieuwe technieken zoals groene waterstof.
· Opdrachtgevers stellen eisen: Rijkswaterstaat, ProRail en steeds meer gemeenten vragen om lage CO2-uitstoot bij bouw- en infraprojecten. Dat heeft direct invloed op welk staal je mag gebruiken.
Wat betekent dit voor bedrijven?
Voor bedrijven in de metaalbranche zijn er vier concrete gevolgen:
· Inkoop: Klanten vragen steeds vaker om een EPD of productverklaring. Ze willen weten waar het staal vandaan komt en hoe het gemaakt is.
· Kwaliteit: Circulair staal voldoet aan dezelfde normen als primair staal. EN 10025, EN 10080 en EN 10219 gelden gewoon. Wat verandert is de documentatie over herkomst en milieuprestatie.
· Kansen: Bedrijven die schroot inzamelen, sorteren en traceerbaar aanbieden, worden steeds belangrijker. Schrootkwaliteit is niet meer alleen een kwestie van prijs, maar ook van duurzaamheid.
· Communicatie: Klanten begrijpen het verschil tussen “gerecycled” en “circulair” vaak niet. Wie dat helder kan uitleggen en documenteren, heeft een streepje voor bij aanbestedingen.
Veelgestelde vragen
Is circulair staal duurder dan gewoon staal?
Niet altijd. EAF-staal is al lang concurrerend in prijs voor gangbare producten zoals wapeningsstaal. Als je ook een EPD en traceerbaarheidsdocumentatie nodig hebt, betaal je doorgaans 2-5% meer. Maar door de stijgende CO2-prijs en de CBAM-heffingen wordt circulair staal relatief steeds goedkoper.
Wordt staal slechter als je het recyclet?
In principe niet, als het schroot goed gesorteerd en traceerbaar is. Staal is theoretisch oneindig recyclebaar. Het probleem zit in ongewenste metalen zoals koper, die zich kunnen ophopen bij slecht gesorteerd schroot. Goede circulaire staalproducenten sorteren hun schroot zorgvuldig en laten het analyseren.
Wat is een EPD en wat is een CO2-voetafdruk?
Een CO2-voetafdruk is een getal: hoeveel CO2 komt er vrij bij de productie? Een EPD (Environmental Product Declaration) is een volledig rapport over de milieubelasting van een product. Daarin staan ook watergebruik, landgebruik en grondstoffen. EPD’s zijn verplicht bij MPG-berekeningen in Nederland.
Welke certificaten bestaan er voor circulair staal?
De bekendste zijn ResponsibleSteel (voor staalproducenten) en SteelZero (voor inkopers die circulair willen inkopen). Daarnaast zijn er EPD’s via erkende instanties zoals IBU, EPD Norge en EPD Nederland. Voor wapeningsstaal zijn er ook specifieke verklaringen die schrootinput en productielocatie koppelen aan milieuprestatie.
Kan ik circulair staal gebruiken in draagconstructies?
Ja. Circulair staal voldoet aan dezelfde bouwkundige normen als primair staal: EN 10025, EN 10080 en andere. CE-markering en NEN-certificering gelden gewoon, ongeacht hoe het staal gemaakt is. De circulaire herkomst voegt documentatie toe, maar vervangt de bestaande certificering niet.
Hoeveel circulair staal is er beschikbaar in Nederland?
In Nederland is circulair staal verkrijgbaar bij onder meer EECULAIR. Daarnaast importeert Nederland het grootste deel van zijn staal. Een groot deel komt al van Europese EAF-producenten, bijvoorbeeld uit Spanje, Italië en België. Het aandeel staal met volledige circulaire documentatie (EPD plus traceerbaarheid) groeit. Maar het aanbod loopt nog achter op de vraag, omdat die vraag pas recent op gang komt.
Dit artikel valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie.
