De Duitse bewerkingsmachine-industrie maakt zich grote zorgen over de concurrentie uit China. Dat land heeft, zoals verwacht en in lijn met de strategie van de Chinese overheid, de export van werktuigmachines massaal verhoogd met 18%. Dat stelt de vereniging van Duitse bewerkingsmachinefabrikanten VDW. Die ontwikkeling is nog versterkt door een zwakke binnenlandse vraag in dat land. Duitse fabrikanten hebben hierdoor hun internationaal leidende positie op exportgebied moeten afstaan aan China. De VDW pleit voor diversificatie en technologisch leiderschap, maar ook economische hervormingen
Klein lichtpunt is dat de Duitse bewerkingsmachine-industrie na twee jaar van krimp voor dit jaar een productiegroei van 1% tot 13,7 miljard euro verwacht. “De fundamentele basis hiervoor is het verwachte herstel van de binnenlandse vraag,” aldus VDW-voorzitter Franz-Xaver Bernhard, tijdens de jaarlijkse persconferentie, bij de toelichting op de prognose.
Positieve effecten verwacht
In 2025 werden investeringen afgeremd door hoge kosten, onvoldoende planningszekerheid en het uitblijven van economische hervormingen om Duitsland als productielocatie te revitaliseren. In het lopende jaar worden positieve effecten verwacht van de zogeheten ‘speciale fondsen’ van de Duitse federale overheid. Deze fondsen zijn opgezet voor investeringen in infrastructuur, defensie, klimaatbescherming, digitalisering en mobiliteit om minimaal een beperkte impuls te kunnen geven.
In 2025 daalde de productie met 8%. Ten opzichte van het hoogste niveau in 2018 bedraagt het verschil daarmee een vijfde. Gecorrigeerd voor prijsontwikkelingen loopt het verschil zelfs op tot 35%. De terugval treft zowel export als binnenlandse afzet in gelijke mate. De export naar alle regio’s in de wereld liep terug. Van de 15 belangrijkste markten voor Duitsland wisten er slechts enkele te groeien.
China internationaal in de versnelling
China wist zijn positie in de ASEAN-regio, Brazilië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika in hoog tempo te vergroten. De export naar sommige EU-landen blijft toenemen, bijvoorbeeld naar Duitsland, Polen en Italië. En dat terwijl de totale import van deze landen de afgelopen jaren per saldo licht is gedaald.
“Geen goed nieuws,” stelt Bernhard. “Maar: Wij maken intensief gebruik van alle beschikbare mogelijkheden om ons aan te passen aan de structurele veranderingen.” Daarbij ontkomt de sector uiteindelijk niet aan aanpassingen aan de capaciteit. Tot en met oktober 2025 daalde het aantal werknemers in bedrijven met meer dan 50 medewerkers met 3,9% ten opzichte van het voorgaande jaar.
Om weer een ‘boost’ te krijgen moet de sector volgens hem alle beschikbare opties benutten. Naast capaciteitsaanpassingen gaat het daarbij om produceren in het buitenland, marktdiversificatie, verdere uitbouw van technologisch leiderschap, intensivering van r&d-activiteiten en het aantrekken van deskundig vakpersoneel.
‘Local for local’ wordt steeds belangrijker
Van de grootste fabrikanten van bewerkingsmachines in Duitsland produceren er inmiddels 12 in het buitenland. Hun buitenlandse productie vertegenwoordigt ruim een vijfde van de totale Duitse productie van dergelijke machines. Daarvan wordt 45% in Europa gerealiseerd, 32% in China en 20% in de VS.
Deze productie compenseert de dalende export naar belangrijke markten en stabiliseert de totale bedrijfsresultaten. “Bedrijven die dit tijdig onderkennen, hebben betere kansen om ondanks bestaande handelsbelemmeringen sterker te profiteren van lokale marktgroei en tegelijkertijd kostenvoordelen te realiseren,” voorspelt Bernhard.
Focus op Europa en diversificeer
Vorig jaar daalde de Duitse export naar de grootste afzetmarkten sterk. Dit kwam door de Amerikaanse importheffingen en door teruglopende importen in China.
De belangrijkste afzetregio voor Duitse fabrikanten is de Europese thuismarkt, die ongeveer de helft van de export voor zijn rekening neemt. Wordt de Duitse markt hierbij opgeteld, dan wordt meer dan 60% van de verkopen van bewerkingsmachines in deze regio gerealiseerd.
Afzetsectoren zoals defensie, luchtvaart, elektronica, energie en medische technologie bieden volgens de VDW “aanzienlijke perspectieven”.
De uitbreiding en versterking van kritieke infrastructuur voor batterijen en chips, de opbouw van waterstoftechnologie, digitalisering en de bouw van datacenters maken investeringen in Europa vrij. Bernard erkent dat deze het belang van de automobielindustrie niet volledig zullen overtreffen, maar “het verlicht wel de druk van de transformatie”.
Versterking technologisch leiderschap
Duitsland speelt, met een internationaal exportaandeel van 17%, ondanks de exportdaling van vorig jaar nog altijd een belangrijke rol op wereldschaal. “De sector dankt zijn positie als op één na belangrijkste leverancier wereldwijd (met een marktaandeel van 17%) aan zijn technologisch leiderschap,” zegt Bernhard.
Bedrijven slagen er in zijn ogen keer op keer in om aan klantspecifieke eisen te voldoen, zowel met individuele machines als met complete systemen. Er ontstaan innovatieve producten en talrijke wereldprimeurs. Innovaties worden momenteel gedreven door automatisering, productiviteitsverhoging en efficiënter gebruik van materialen en energie, digitalisering en kunstmatige intelligentie in de productie.
“Hier profiteren wij van onze jarenlange ervaring, omdat wij weten hoe hightech optimaal kan worden ingezet en omdat wij beschikken over uitstekende wetenschappelijke infrastructuren”, vervolgt hij. “Daarnaast bieden wij hoogwaardige service en retrofit-oplossingen.” Bernard is ervan overtuigd dat beide belangrijker worden nu minder geïnvesteerd wordt in nieuwe machines. Thema’s als e-mobiliteit, digitale transformatie en kunstmatige intelligentie bieden volgens hem kansen.
Verdere versterking onderzoek en ontwikkeling
Het Duitse technologisch leiderschap is gebaseerd op een hoge intensiteit van onderzoek en ontwikkeling binnen bedrijven. De O&O-quote in de machinebouw bedraagt meer dan 4% van de omzet. 15% van de omzet wordt gerealiseerd met productinnovaties. Internationaal staat Duitsland op de vierde plaats voor wat betreft patentaanvragen; al is dit onder China.
De ‘Research Allowance’ (een bijdrage in onderzoek) heeft onderzoeksactiviteiten in de machine- en installatiebouw een duidelijke impuls gegeven, geeft Bernard aan. Deze regeling maakt fiscale aftrek mogelijk, met name voor het midden- en kleinbedrijf, en is een goed voorbeeld van de vooruitgang die met de juiste randvoorwaarden kan worden bereikt.
“Deze onderzoeksbijdrage kan verder worden verbeterd door de toegang te vereenvoudigen, bureaucratische drempels te verlagen en goedgekeurde middelen sneller uit te keren,” zegt Bernhard.
Bewerkingsmachines voeren nog altijd meer dan vier vijfde van hun O&O-activiteiten in het eigen land uit. Maar met name de grotere ondernemingen verplaatsen delen daarvan, samen met productie, al naar het buitenland. “Dat moeten we voorkomen,” aldus de VDW-voorzitter.
Arbeidsmarkt moet flexibeler
De bewerkingsmachine-industrie draait op hooggekwalificeerd personeel. Dit vormt volgens Bernhard dan ook een essentiële basis voor het technologisch leiderschap. Ook blijft het een van de belangrijkste vestigingsvoordelen van Duitsland, stelt hij.
Tot de langetermijntaken van bedrijven behoort het actief communiceren van de aantrekkelijkheid van de sector via alle beschikbare kanalen en het bieden van moderne opleidingen en aantrekkelijke werkplekken. Ondanks de huidige krimp aan personeel blijft de behoefte aan specialisten op middellange termijn hoog, voorziet hij.
Hervormingen van de arbeidsmarkt kunnen helpen om banen te behouden en het herstel te versnellen. “Ik denk aan het begrenzen van sociale uitgaven, het verlengen en flexibiliseren van werktijden, het verhogen van de pensioenleeftijd en het tegengaan van de bureaucratisering van het arbeidsrecht,” aldus Bernhard.
Hij vindt het tijd dat sociale partners het vriend-vijanddenken loslaten en gezamenlijk optreden om werkgelegenheid veilig te stellen en uit te breiden. “Dat moet het overkoepelende belang van beide sociale partners zijn,” benadrukt hij.
Opleiden van engineers
Met name kleine en middelgrote machinebouwers blijven in de toekomst afhankelijk van engineers om het technologisch leiderschap te behouden. Meer dan 60% van de bedrijven die deelnamen aan de meest recente enquête van de VDMA gaf aan het aantal engineers stabiel te willen houden of zelfs te willen uitbreiden. Kunstmatige intelligentie zal daar geen verandering in brengen.
“Verbetering van onderwijs en opleiding wordt al lange tijd door de machinebouw geëist,” zegt Bernhard. Dit omvat onder meer de invoering van minimumnormen en kwaliteitscriteria in het onderwijssysteem, de introductie van Technologie als verplicht schoolvak en de snelle uitvoering van het zogeheten ‘Digital Pact’.
Overheid moet ook maatregelen nemen
“De Duitse bewerkingsmachine-industrie staat internationaal voor uitdagingen op vele fronten,” vat de VDW-voorzitter samen. De sector werkt intensief aan die terreinen waarop zij zelf invloed kan uitoefenen.
Maar, zo vindt hij, de overheid kan en moet eindelijk tegenmaatregelen nemen tegen de zelf veroorzaakte problemen van de vestigingslocatie.
“Het mkb is aan deze locatie gebonden, omdat deze bedrijven hun activiteiten niet eenvoudig naar het buitenland kunnen verplaatsen. Daarom willen wij economisch-politieke hervormingen die groei en investeringen in eigen land stimuleren. Wij verwachten duidelijk gedefinieerde prioriteiten en bovenal een gevoel van urgentie,” besluit Bernhard.
