Hoe kun je als metaalbedrijf toch nog groeien binnen de grenzen van een overvol elektriciteitsnet? Peter van Ees en Albert Jan Swart (beiden van ABN Amro) doken in de kansen en oplossingen rondom netcongestie.
Juridische keuzes rond cable pooling (het delen van één netaansluiting), GTO’s (contracten waarbij bedrijven samen transportcapaciteit op het energienet delen) en energiehubs spelen daarbij een cruciale rol. De conclusie: netcongestie vraagt nu vooral om uitvoeringskracht. Bekijk ook de tips.
ABN Amro heeft over netcongestie 3 rapporten gepubliceerd, waarvan de meest recente onderin dit artikel (bij Meer informatie) staat.
Maar Van Ees en Swart hebben ook Veii Jacobs, advocaat energierecht bij Stek Advocaten, over dit onderwerp geïnterviewd.
Expert-blog
Door: Veii Jacobs, advocaat energierecht bij Stek Advocaten.
In dit interview deelt zij haar observaties over waar de praktijk wél en niet werkt, en waarom nieuwe wet- en regelgeving slechts een deel van het antwoord is.
Jacobs begeleidt producenten, ontwikkelaars, batterij-exploitanten en energiehubs bij vraagstukken rondom netcongestie. Van cable pooling, groepstransport-overeenkomsten (GTO’s) tot aan energiehubs.
Waar ligt de interesse van bedrijven?
Jacobs bemerkt nu (nog) dat er een voorkeur is voor private netten, of gesloten systemen, en cable pooling.
“In veel gevallen deelt een partij met een bestaand transportrecht een deel van die capaciteit met één of meer naburige partijen. Afspraken over cable pooling zijn doorgaans eenvoudiger dan het opzetten van een energiehub waarbij gebruik wordt gemaakt van een GTO.”
“ Energiehubs krijgen zeker tractie maar wij zien dat het traject richting een energiehub in de praktijk complexer ligt. De relatief nieuwe GTO’s behoren pas per 1 januari 2027 tot het verplichte aanbod.”
Aandachtspunten bij cable pooling
“In de klassieke cable pooling-situatie zien we vaak een nieuw aangesloten installatie achter de aansluiting van een partij met een bestaand transportrecht, via een secundair allocatiepunt”, vervolgt Jacobs.
“Contractueel ligt het basisprincipe helder: de partij met de oorspronkelijke rechten mag er niet op achteruitgaan. Eventuele beperkingen of extra verplichtingen komen daarom zoveel mogelijk op het bordje van de toetredende partij.”
“Omdat meerdere installaties een aansluiting delen, moeten deelnemers prioriteitsregels vastleggen: wie gaat voor bij een transportbeperking?”, geeft zij aan
“In de praktijk krijgt een productie-installatie vaak voorrang en wordt een BESS (battery energy storage system) eerder beperkt. Dat leggen deelnemers vast in afschakel- en prioriteitsregels, én in duidelijke meet- en datakaders.”
“Verder moet de verdeling van de aansprakelijkheid en kosten/opbrengsten duidelijk zijn”, aldus Jacobs.
“Zelfs wanneer installaties van dezelfde eigenaar gaan cable poolen, bijvoorbeeld een zonnepark en een BESS, zien we dat partijen doorgaans met special purpose vehicles (SPV’s) werken.”
“Daarmee kunnen zekerheden beter worden gestructureerd en risico’s worden afgeschermd. Dat vergemakkelijkt verkoop- en financieringstrajecten.”
Aandachtspunten bij een GTO
“In een GTO ruilen deelnemers een duidelijk individuele positie in voor een groepspositie.”
De transmissie- of distributiesysteembeheerder stelt het gecontracteerde groepstransportvermogen (GGTV) vast. Dat voelt voor veel partijen onzeker. Want hoe beoordeel je historische profielen en groeiruimte?”
“Daar komt bij dat de verantwoordelijkheid voor de nakoming van de afspraken met de transmissie- of distributiesysteembeheerder bij het collectief ligt”, vertelt Jacobs.
” Je moet er dus op kunnen vertrouwen dat alle deelnemers zich aan de spelregels houden. Dat vereist scherpe afspraken over prioriteit, meten, datakwaliteit en default-scenario’s (‘normale’/standaardscenario’s).”
Bovendien ligt er volgens haar een uitdaging als een deelnemer na verloop van tijd uit de GTO wil stappen.
“Bij uittreding kan een deelnemer een deel van het GGTV ‘meenemen’ en moet de contractuele structuur worden aangepast, zonder vaste termijn.”
“Te gemakkelijk uittreden, maakt het lastiger om investeringsbeslissingen te nemen voor groeiplannen die juist afhankelijk zijn van het GGTV. Al deze factoren beïnvloeden naar mijn verwachting de doorlooptijd van het opzetten van een energiehub.”
Waar gaat het relatief vaak fout?
“Op het gebied van netcongestie zijn er veel procedures over geweigerde of beperkte transportcapaciteit, en procedures tegen partijen die structureel hun gecontracteerde transportvermogen overschrijden”, stelt ze.
“Dat leidt soms tot een kort geding en de nodige geschilprocedures bij de ACM.”
“Binnen onze energieprojectenpraktijk zien wij daarnaast dat vertraging in vergunningprocedures – onder meer door stikstofdepositie – regelmatig tot knelpunten leidt.”
“Ook bij elektrolysers, biogasinstallaties en CO₂-opslag schuren projectplanning en ambities vaak met lange vergunningprocedures en het ontbreken van benodigde netwerkinfrastructuur.”
Het gevolg daarvan kan volgens haar zijn dat subsidies niet tijdig kunnen worden aangevraagd, of dat deadlines uit al verleende subsidiebesluiten onder druk komen te staan.
“Daar proberen wij creatieve oplossingen voor te bedenken, vaak ook in overleg met het bevoegd gezag.”
Nieuwe Energiewet
De nieuwe Energiewet verruimt de mogelijkheden voor cable pooling volgens de advocaat aanzienlijk. “De ACM past die verbrede reikwijdte in de praktijk al langer toe.”
“Onder de Energiewet kunnen alle typen installaties – productie, opslag, conversie of verbruik – cable poolen. Dit als de minimum aansluitcapaciteit van de gezamenlijke aansluiting 100 kVA bedraagt. Het mag daarbij om maximaal vier installaties gaan.”
“Daarnaast geldt een meldplicht bij de ACM, om zicht te houden op het netgebruik. Bovendien moeten alle cable poolende partijen meedoen aan de aansluitovereenkomst en de transportovereenkomst.”
De precieze vormgeving daarvan – en hoe wordt omgegaan met historische situaties – zal de praktijk volgens haar verder moeten uitwijzen.
Oplossing voor netcongestie?
“Nieuwe wetgeving helpt, maar er kan ook al veel” , legt Jacobs uit. “Denk daarbij aan de hoeveelheid alternatieve transportrechten.”
Toch vormt nieuwe wetgeving uiteindelijk niet de oplossing voor alle problemen, verwacht zij.
“Zo zijn de wettelijke termijnen voor vergunningverlening in Nederland relatief kort, maar worden die termijnen in de praktijk structureel overschreden. Niet door onwil, maar door capaciteitstekort, complexe coördinatie en zware ruimtelijke en milieukaders. De stikstofimpasse speelt hierbij een grote rol.”
“Europa zet – mede door de behoefte aan energie-onafhankelijkheid en vergroening – aan tot versnelling, bijvoorbeeld met RED III en het in december gepresenteerde EU Grids Package.”
Nederland overweegt momenteel een crisiswet netcongestie. “Dat is nuttig om dubbelingen weg te nemen en doorzettingsmacht te creëren”, zegt ze. “Maar een extra laag regels bovenop bestaande kaders kan ook juist vertragen.”
“Het echte verschil maken we, denk ik, door rolvastheid, geen uitdijend takenpakket, uitvoeringskracht en vroegtijdige afstemming.”
Tips bij de keuze
“Kies een instrument dat aansluit bij je bedrijfsstrategie voor de middellange en lange termijn. En dat voldoende ruimte laat om flexibel door te groeien. Dat geldt overigens ook voor gesloten systemen.”
“Cable pooling geldt als relatief volwassen en voorspelbaar. Bestaande transportcapaciteit delen, vormt vaak de snelste route.”
“Energiehubs kunnen veel maatschappelijke en economische waarde creëren doordat ze nieuwe groeimogelijkheden ontsluiten. Aan de andere kant vragen ze ook om commitment, onderling vertrouwen en maatwerk. Nog los van de doorgaans langere doorlooptijd.”
Houd het vooral uitvoerbaar, tipt Jacobs. “Bij veel betrokken partijen staat de uitvoeringskracht onder druk. Zorg daarom vroegtijdig voor technische expertise zodat je niet pas na het inrichten van de governance (het bestuur/beheer) ontdekt dat het de technische onhaalbaar is.”
Meer informatie:
Lees het ABN Amro-rapport ‘Netcongestie: op zoek naar de grens’ van januari 2026.
